Kerstcolumn: De neutraliteit van Vrede | Een Heldere Zaak

Kerstcolumn: De neutraliteit van Vrede

“Waar onwetendheid heerst, is ware vrede onmogelijk”(Dalai Lama)

Een optimistische versie van deze quote: “Waar ‘beter weten’ plaats maakt voor ‘niet-weten’, ontstaat ruimte voor vrede”.
Mijn werk vindt over het algemeen plaats in organisaties waar er onvrede is. Onvrede over de samenwerking, het personeelsverloop, het verzuim, het resultaat, de erkenning. Veel mensen zijn geneigd om vrede (of het gemis daaraan) te zoeken bij een ander. Ze verwachten meer/beter/mooier of eisen dat zelfs van ‘de tegenpartij’. Ware vrede en tevredenheid is allereerst te vinden bij jezelf, in jezelf. “Peace comes from within. Do not seek it without (Buddha)”. Dat geldt zowel voor individuen als ook op grotere schaal voor teams, (beroeps)groepen, organisaties, landen…

Te mooi om waar te zijn? Een zweverige wand-tegeltjes-spreuk? Niets is minder waar. Ik weet waar ik over praat. I’ve been there … in de slachtofferrol en -positie. And I’ve done that… klagen en cynisch zijn over ‘de tegenpartij’. Het was in een tijd dat ik me nog niet bewust was -en misschien nog niet wílde zijn- dat ik zélf de sleutel in handen had om mijn levens- en werkhouding te transformeren tot de autonome positie die ik en Een Heldere Zaak nu hebben. Met deze autonomie komt ook neutraliteit, waarover later meer.

Mooie, pittige levensles
Eén van de pittigste -en uiteindelijk- mooiste levenslessen kreeg ik in 2009 van een Australiër op een podium met honderden andere aanwezigen. Zijn boodschap was: “Neem 100% verantwoordelijkheid voor elk conflict(-je) dat je hebt (gehad) in je leven. Neem contact met hen op en bied -welgemeend- je verontschuldigingen aan”. Mijn eerste reactie was diepe verontwaardiging en “Ja maar…” waarop ik opnieuw en-plein-public een stevige spiegel kreeg voorgehouden. Het kwartje viel erna gelukkig wel..

Dwars door mijn weerstand en koppigheid heen heb ik wel zijn advies opgevolgd, omdat ik kon voelen dat er iets speelde wat met mij te maken had. In een paar weken tijd heb ik al mijn slachtoffergevoelens overboord kunnen gooien door de -overigens best veel 😉- goede en eerlijke gesprekken die ik daardoor voerde met ‘alle’ tegenpartijen, onder wie voormalige leidinggevenden, collega’s, vrienden. Reacties waren bijvoorbeeld “Dank je wel, maar ik was (ook) een draak in die tijd” of “Ik had het zelf moeilijk in die tijd en was (ook) niet op mijn best” etc. Kortom: de weg kwam aan beide kanten vrij om oud zeer te verwerken, vaak door het met veel humor los te laten, om erna met een schone lei verder te gaan.

Witte vlag
Inmiddels ben ik bijna negen jaar en nog een paar levenslessen verder. Vorige week duidde één van mijn opdrachtgevers me aan als ‘de vrouw met de witte vlag’. Ze bedoelde ‘degene die boven de partijen en álle belangen staat’ om het hele systeem en haar bestaansrecht (why) te dienen. Een bijzonder compliment, eens te meer omdat ik me realiseer dat mijn werk eruit bestaat om vrede en een gevoel van tevredenheid in organisaties te realiseren, zodat ze vitaler en veerkrachtiger wordt. Mijn werk maakt dat verdeeldheid en de veelal negatieve, incomplete beelden over elkaar worden doorbroken. Daarna kan er stap-voor-stap toegewerkt worden naar meer eenheid waarbij diversiteit in het wat en hoe (meningen, culturen, geloven, methoden, aanvliegroutes enz.) naast elkaar kunnen bestaan in plaats van tegenover elkaar.

Werken onder een witte vlag betekent ook: “Vermijd populariteit wanneer je vrede wilt hebben” (Abraham Lincoln). Van mij vraagt het helderheid, vriendelijkheid, compassie en ook regelmatig het geven van een stevige spiegel, zoals ik die zelf destijds kreeg van een Australiër op een podium. Onder een witte vlag dient iedere partij erkend te worden voor zijn/haar/hun constructieve bijdrage aan het geheel. En óók dient zichtbaar te worden gemaakt welke (grote) stappen iedere partij uit de aanvalspositie of de dramadriehoek -met slachtoffers, aanklagers en redders- zal moeten nemen. Werken naar vrede kan alleen op vreedzame wijze waarbij er voor iedere partij levenslessen onder ogen krijgt. Vrede gaat niet over het elkaar pleasen, bevestigen en ‘de lieve vrede bewaren’, maar over het onderkennen, erkennen en respecteren van ieders ‘waarheid’ en realiteit.

Helen van diepe wonden
Daar waar onvrede of zelfs oorlog heerst, is er meestal sprake van diepe -onzichtbare- wonden die door één of meer van de tegenpartijen was, is of lijkt te zijn aangebracht. Daders en slachtoffers zijn vaak elkaars slachtoffer en dader. Dader- en slachtofferenergie is zó nauw verbonden, omdat ze zonder elkaar geen bestaansrecht hebben. Wanneer één of liefst beide partijen, ondanks de hevige emoties, uit deze dynamiek stapt, kan de verbinding beginnen te helen. Het vraagt moed,  geduld en vertrouwen in levensprocessen.

Toe werken naar een vreedzame oplossing kan -bijna- niet zonder het bewustzijn bij elke partij te verruimen door uit te zoomen en boven alle belangen te staan, waardoor de onwetendheid verdwijnt. Feitelijk is het ‘beter weten’ een vorm van onwetendheid, omdat het aan de realiteit van de ander voorbij gaat. Voor het realiseren van vrede is een houding en positie van ‘niet-weten’ en onbevooroordeeld zijn noodzakelijk. Door het herdefiniëren van de eigen rol en positie en die van de ander(en) ontstaat er letterlijk ruimte voor overzicht en nieuwe inzichten.

Dit in tegenstelling tot praten in cirkelredenaties die men al maanden, jaren, decennia of eeuwen van elkaar hoort. Zolang iedere partij vast zit in ‘het eigen gelijk’, verhardt de situatie. Transformatie van onvrede naar vrede en tevredenheid kan alleen ontstaan met een open hart, want wat niet uit het hart komt, kan het hart van een ander niet raken.

“The most valuable possession you can own is an open heart. The most powerful weapon you can be is an instrument of peace”(Carlos Santana).

Fijne feestdagen voor nu en wellicht weer tot ziens in 2018!