Verborgen verleden van organisaties ontrafeld | Een Heldere Zaak

Verborgen verleden van organisaties ontrafeld

“Praising what is lost, makes the remembrance dear” (Shakespeare, 1564-1616)

Vierhonderd jaar na zijn dood is dit citaat van Shakespeare nog even waar als toen. Wie het verleden onder ogen kan zien en de betekenis ervan kan eren, kan verder. Of, zoals George Orwell (1903-1950) schreef: “Who controls the past, controls the future. Who controls the future, controls the past”.

Verborgen verleden van organisaties

Dit geldt ook voor organisaties. Wanneer zij het organisatieverleden (én van haar rechtsvoorgangers) onder ogen ziet, zoals de ontstaansgeschiedenis, de missie van de oprichter, de successen én de misstanden, dan heeft dat een positieve impact op de emotionele vitaliteit van de organisatie. Organisaties die alleen oog hebben voor de toekomst, lopen de kans om vast te lopen in het -vaak verstrikte- verleden met destructieve patronen en oud zeer. Met Een Heldere Zaak verhelder ik het verborgen verleden van teams en organisaties, veelal in organisaties met onverwerkt trauma door ingrijpende gebeurtenissen.

Verwaarloosde organisaties

Enkele weken geleden maakte ik kennis met Joost Kampen, auteur van het veelgeprezen proefschrift over ‘Verwaarloosde Organisaties’. Het zijn organisaties waar het al langere tijd ontbreekt aan passende leiding en adequate begeleiding van organisatieontwikkeling. Het gevolg is verstoorde verhoudingen en schadelijke interactie binnen teams en tussen leiders en hun medewerkers. Enkele voorbeelden uit de praktijk:

  • Een afdeling Kwaliteit & Veiligheid die zich binnen het team en in de organisatie onveilig voelt na jarenlang gebrek aan positie en leiding,
  • Een zorginstelling waar de Cliëntenraad het voor het zeggen heeft na een jarenlang ‘schrikbewind’ door teamleiding, locatiemanagement en directie,
  • Een opleidingsinstituut waar docenten Management & Organisatieontwikkeling al jaren bang zijn voor én woedend zijn op hun directie,
  • Een vakgroep Cardiologie die vitale samenwerking in het ziekenhuis verlamt, door trauma over het plotseling disrespectvol ontslag van een manager, jaren geleden.

Verstoorde verhoudingen en zelforganisatie

Verstoorde verhoudingen en schadelijke interactie is onder meer te herkennen aan vermijdingsgedrag, distantiëren, redden, aanklagen en het bagatelliseren van de ernst van de situatie. Het zijn overlevings- en zelfbeschermingsmechanismen die maken dat er veel energie lekt, waardoor ‘de bedoeling’ naar de achtergrond wordt geduwd. In teams met dergelijke emoties is een gezonde zelforganisatie schier onmogelijk. Men heeft juist heldere, rechtvaardige, besluitvaardige sturing en warme betrokkenheid nodig, totdat de sociale veiligheid en cohesie is hersteld.

Dealen met de pijn

Het ontrafelen van het verborgen verleden van getraumatiseerde organisaties & teams geeft helderheid over het ontstaan van het trauma. Wanneer men zich collectief bewust wordt van de oorzaken uit het verborgen verleden, kunnen deze samen erkend en verwerkt worden. Met het rouwen om wat gebeurd en geweest is (goed of minder goed) krijgt de heling van de verstoorde relaties de ruimte. Er ontstaat opluchting, men kijkt met andere, vriendelijker ogen naar elkaar en gaat zich weer concentreren op de gezamenlijke taak.

Het systemisch werken met organisatieopstellingen maakt dat het verborgen verleden in het collectieve -onbewuste- geheugen aan het licht komt. Machtsmisbruik, disrespectvol ontslag van een leider of teamlid, kwalijke gedragingen zoals fraude, pijn over fusies waarbij sprake was van verschillende religieuze of culturele achtergronden worden zichtbaar en daardoor hanteerbaar… Met een nieuw en ruimer bewustzijn én passend leiderschap staat het trauma niet langer in de weg van samenwerking en de focus op de gezamenlijke organisatietaak in het heden en de toekomst.