Verdraaid! Disfunctionele parallelle processen in de zorg

Wisdom is only found in truth (Goethe)

Ik heb genoten van alle inzichten die zich aandienden in de zeker 40 teaminterventies met organisatieopstellingen die ik heb begeleid in een woonzorginstelling voor dementerende cliënten. Wanneer ik werk met teams, stel ik ‘de bedoeling’ (why) van het team altijd op om inzicht te krijgen in hoeverre de klant of de cliënten worden gediend en waar zich systemische verstrikkingen bevinden die kunnen worden onderkend en geheeld.

Spiegeling

In deze zorginstelling zorgden de representanten van cliënten voor ontroerende en zeer verhelderende inzichten. Dementerenden blijken doorgaans hoog-sensitief voor wat zich afspeelt in het zorg- & behandelteam. Hun gedrag vormt een zuivere spiegel voor de vitaliteit en kwaliteit van de geboden zorg en voor de onderlinge verhoudingen in het team en de organisatie.

Gedragen cliënten zich agressief of onrustig? Dan is de kans groot dat het team haar eigen agressie en onrust onderdrukt en deze projecteert op hun cliënten: “Ik ben niet agressief, ik doe agressief”.  Met de juiste -multidisciplinaire- aandacht door professioneel samenwerkende verzorgenden en behandelaren, verdwijnt het agressieve gedrag van cliënten als sneeuw voor de zon.

Erkenning

In teams met medewerkers die zichzelf niet erkend voelen, valt op dat zij vaak zelf ook te weinig waardering hebben voor zichzelf en voor de ander. Vaak zoekt men oorzaken voor ongenoegen buiten zichzelf. Zo zagen we hoe belangrijk het is om het wezen van de individuele cliënt te erkennen. In deze instelling kwam naar voren dat er veel mensen wonen met een mooie levensloopbaan en grote levenswijsheid.

Leven op een waardige wijze en als gelijkwaardige benaderd worden, is essentieel voor iedereen en zeker ook voor dementerende cliënten. Diep van binnen voelen ze zich niet zielig en betuttelen heeft een averechts effect, zagen we in de opstellingen. Representanten voor dementerende cliënten geven steeds aan hoe belangrijk hun eigen bewegingsvrijheid is. Ruimte, plezier, luchtigheid, bewegen, rust…

Van belang is daarom dat zorgmedewerkers en behandelaren zelf over een gezond emotioneel basisgevoel beschikken wanneer ze met dementerende cliënten werken. En dat ze begeleid worden door teamcoaches die ‘systemisch intelligent’ zijn die ‘innerlijk weten’ in welke ontwikkelfase het team verkeert en hun rol en positie als coach en facilitator daarop afstemmen. Afstand of nabijheid is afhankelijk van de taakvolwassenheid van het team, evenals het vermogen tot zelforganisatie.

Wie is de cliënt?

Wat opviel gedurende het transformatieproces was dat zich regelmatig de vraag aandiende wie nu eigenlijk de cliënt is. We zagen dat zorgmedewerkers, behandelaren, familieleden en cliëntenraadsleden met psychologische issues vaak energetisch de plek van cliënten innemen. Onverwerkte rouw over organisatieveranderingen en persoonlijke systemische verstrikkingen maken dat er zo ongezonde verhoudingen zijn ontstaan die maken dat familie, medewerkers en cliëntenraadsleden zelf veel (te veel) aandacht opeisen. Het gevolg was dat cliënten niet de volledige zorg en aandacht krijgt die bedoeld is.

Parallelle processen

Wanneer medewerkers en andere betrokkenen disfunctioneel gedrag gaan vertonen, dan is er sprake van -ongezonde- parallelle processen. Daardoor creëren ze het tegenovergestelde van wat hun zorgtaak beoogt. Dan ontstaat er een sfeer van sociale onveiligheid, verwaarlozing, onrust en grensoverschrijdend gedrag.

Systemisch werk brengt de wijsheid van het systeem en de waarheid over wat er speelt in de onderlinge verhoudingen boven tafel. Door dat zichtbaar te maken en te onderkennen, kan het collectieve onderbewustzijn transformeren en helen. Dat leidt tot een emotioneel vitale en professionele basishouding van het personeel, wat leidt tot meer en meer optimale zorg.