Waarheid & Waarachtigheid | Een Heldere Zaak

Waarheid & Waarachtigheid

Over de helende werking van een meer-partijdig perspectief

De waarheid is nooit precies zoals je dacht dat hij zou zijn”, Johan Cruijff (1947-2016)

Waarheid en Weten

Treffende uitspraak. We leven in een tijd waarin ieder zijn eigen waarheid heeft en (be)leeft. Dat zien we in discussies over ‘Zwarte Piet’, ‘Vluchtelingen’, ‘Ouderenzorg’, het ‘Onderwijs’ etc. Helder is dat er niet één waarheid bestaat. Waarheid is niet (meer) alleen gebaseerd op rationele feiten, maar vaak op beeldvorming.

We zien dit fenomeen zowel in de samenleving als in organisaties. De rationele bovenstroom delft vaak het onderspit door de onderstroom van ongeschreven regels en onuitgesproken wantrouwen, boosheid, verdriet en angst. Het ontkennen van onderstroom of het buitensluiten ervan, heeft zelfs een averechts effect en versterkt polarisatie, zo zien we bij Brexit en de verkiezingen in de VS.

Rob Wijnberg van De Correspondent beschrijft in zijn heldere artikel (13 januari 2017) dat we vier soorten waarheden kunnen onderkennen:

  • De gegeven, transcendente waarheid, waarop bijvoorbeeld religies zijn gebaseerd. De waarheid ligt buiten ons, maar velen geloven.
  • De gevonden, objectieve waarheid, gebaseerd op onderzoek, feiten en kennis. Geloof het of niet…
  • De geïnterpreteerde, subjectieve waarheid, die de mens zelf creëert door de feiten te interpreteren. Zo ontstaat een eigen waarheid.
  • De geproduceerde waarheid, waarbij algoritmes in social media machtige mechanismen in informatievoorziening zijn die mede bepalen wat we ‘geloven, weten en vinden’.

Waarachtigheid en Geweten

Waarachtigheid is sterk verbonden met het geweten, een innerlijk dieper weten van wie je bent en waar je voor staat, een intrinsiek besef van goed & kwaad. In organisatiesystemen en samenlevingen is waarachtigheid gekoppeld aan het collectief geweten (collectief bewustzijn) én aan het collectieve onderbewustzijn.

Het onderbewustzijn is hetgeen we vaak niet weten over deze dynamieken, maar wat wel een bron is voor de  onderstroom. Wanneer de bron van de onderstroom niet wordt erkend en geëerd en wanneer pijnlijke gebeurtenissen in de vergetelheid raken (of in de doofpot zijn gestopt) behoudt het haar macht. Dan worden het systemische verstrikkingen die leiden tot polarisering en het vasthouden aan een eigen waarheid.

Binnen verstrikte systemen heeft elke (groep) actor(en) een ander -vaak gestold- perspectief op de werkelijkheid en ‘de waarheid’. In verstrikte systemen staat het eigen belang of het belang van de eigen groep vaak boven het gemeenschappelijke. Voorbeelden zijn:

  • Samenlevingen met atheïsten, protestanten, katholieken, islamieten en aanhangers van andere religies en geloofsovertuigingen die over elkaars rituelen en geloof oordelen.
  • Ziekenhuizen waarbij medisch specialisten, bestuurders, verpleegkundigen, patiënten, stafadviseurs op verschillende eilanden en koninkrijkjes naast elkaar functioneren in plaats van met elkaar.
  • Politici van verschillende partijen die die elkaar op voorhand in- of uitsluiten en allen menen dat de samenleving gebaat is bij vooral hun visie op de wereld.

Niemand heeft volledig ‘gelijk’. Niemand is volledig schuldig of onschuldig aan een ontstane situatie. We zijn allen verbonden met elkaar, een eenheid. Maar hoe bestuur je een verwaarloosde organisatie of ontwrichte samenleving waarin er verschillende waarheden bestaan en waar het besef van eenheid ontbreekt? En wat te doen wanneer blijkt dat vele actoren bewust of onbewust een loopje met hun eigen waarheid nemen, waar het aan waarachtigheid ontbreekt?

Wat werkt: Besturen zonder oordeel, met meervoudige partijdigheid

Wanneer complexe systemen bestuurd worden vanuit een meervoudige partijdigheid, zonder oordelen of voorkeuren, ontstaat er rust bij alle partijen. Besturen vanuit meer-partijdigheid is niet gemakkelijk. Het vraagt nogal wat zelfinzicht en overzicht van een leider om te zoeken naar een waarheid die voor velen kloppend is en bijdraagt aan de eenheid en vitaliteit van het grotere geheel.

Leiders die willen zoeken naar ‘een gezamenlijke waarheid’ met een besef van eenheid, sluiten niets en niemand uit -die kan en wil bijdragen- aan het vitaal maken en houden van het systeem. Randvoorwaarde: van allen die niet kunnen of willen, wordt respectvol afscheid genomen.

Er bestaan geen blauwdrukken voor deze aanpak. Het komt aan op een sterk vertrouwen op de eigen intuïtie en besluitvaardig en respectvol besturen en begeleiden van transformatieprocessen. Waarachtig leiderschap met een continu bewustzijn van de zwermbewegingen binnen de onderlinge dynamiek en cultuur van het systeem. Leiderschap vanuit een bedding van compassie en mededogen en mét een stevige zakelijke inslag, gericht op het gezamenlijke hogere doel. Het is een continu proces van zoeken naar evenwicht met steeds veranderende omstandigheden en nieuwe ‘waarheden’.

Een Heldere Zaak ondersteunt leiders graag bij het creëren van een meer-partijdig perspectief. Met het verhelderen en onthullen van de vele waarheden en overtuigingen op verschillende niveaus van bewustzijn (weten en niet weten) maken we concreet wat het gezamenlijk vertrekpunt is, de gedeelde waarheid.